EĞİTMENİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Eğitim seçiminde en önemli kriterin eğitmenin niteliği olduğu söylenebilir. Eğitim faaliyetini birebir yürütecek olan eğitmen, eğitimin hedeflerine ulaşmasında kilit rol oynar.

Eğitim firmasının verilecek eğitime katkılarının önemli boyutlara ulaşabileceği bir önceki yazımızda belirtilmişti. Ancak sonuçta eğitim, eğitmen ile katılımcılar arasında karşılıklı bir etkileşim sürecidir ve eğitimden beklenenlerin gerçekleşmesinde eğiticinin niteliği büyük önem taşır.

Bu durumu iyi tasarlanmış sistemlerin, niteliği uygun olmayan çalışanlar tarafından yürütülmesi halinde beklenen sonuçlara ulaşmamasına benzetebiliriz: Çok iyi bir içeriğe; uygun eğitim yöntem, araç ve materyalleri (iyi tasarlanmış bir sistemi) olan bir eğitim, yetkin olmayan bir eğitmen tarafından verildiğinde eğitimden beklenen sonuçların elde edilmesi çok güçtür. Bu yüzden eğitim seçiminde uzmanlaşmış kurumlar, eğitimin değerlendirilmesinde en önemli payı eğitmenin niteliğine verirler(1).

Eğitmenin niteliği nasıl belirlenir? Diğer bir deyişle eğitmenin belirli bir eğitimi vermeye yetkin olup olmadığı nasıl anlaşılır? Bu durum da işe alım sürecine benzetilebilir. Nasıl ki işe en uygun adayı bulabilmek için, “iş gerekleri”ne göre önce adayın özgeçmişini değerlendiriyor, sonra mülakat ile özgeçmişte yazılanları sorguluyor ve referans araştırması ile doğruluyorsak, eğitmenin yetkinliğini de benzer süreçlerden geçirerek belirleyebiliriz. Bir eğitmenden beklenen nitelikleri aşağıdaki kategorilerde inceleyebiliriz :

1.     Eğitmenin eğitimi ve bilgi birikimi:

Bir eğitmenin her şeyden önce eğitim verdiği konu ile ilgili geniş bir bilgi birikimi olmalıdır. Bu birikim formal eğitimlerden kazanılabileceği gibi, çeşitli kurs, seminer, konferans gibi diğer eğitim etkinliklerinden de kazanılabilir. Diğer yandan konu ilgili kitap/makale okuyarak, ilgili web siteleri ve mail grupları takip edilerek de da bilgi birikimi artırılabilir. Aslında günümüzde öğrenme çok çeşitli yöntemlerle sağlanabilmektedir. Tüm bunlarla bilgi birikimi artırılabilir.

O konuda birkaç kitap okuyarak veya seminere katılarak bir alanda eğitim verebilecek bilgi düzeyine ulaşmak oldukça zordur. Çünkü günümüzde sadece belirli bir konuda bilgi sahibi olmak yetmemekte, o konu ile ilgili olabilecek diğer alanlarda da bilgi sahibi olmak gerekmektedir.

Eğitmenin eğitimi ve bilgi birikimi hakkında özgeçmişten önemli ölçüde fikir edinilebilir. Eğitmenin varsa kitap veya makaleleri de bilgi birikimi konusunda ipuçları verebilir. Akademik unvan da bu konuda bir fikir verebilirse de, bilgi birikiminin sadece teorik yönüyle değil, uygulama yönüyle de olması gerektiğinden bazen beklenen sonuçları veremeyebilir. Son olarak bilgi birikimi ne kadar fazla olursa olsun her eğitmen aktardığı konuyla ilgili ön hazırlık yapmak zorundadır. Ancak bu husus, ancak eğitim sırasında anlaşılabilir.

2.     Eğitmenin tecrübesi :

Eğitmenin eğitim konusu ile ilgili sadece bilgi birikimi değil, tecrübesi de olmalıdır. Aslında bu tecrübeyi iki açıdan ele alabiliriz :

a.     Eğitim konusu ile ilgili tecrübe

Eğitimci, eğitim konusu ile ilgili bir alanda çalışmış mıdır, yoksa bu konudaki bilgi birikimlerini sadece eğitim etkinliklerine katılarak mı kazanmıştır ? Her türlü yolla öğrenme sağlanabilir ve bilgi birikimi kazanılabilir. Ancak uygulama, her zaman teorik bilgilerle örtüşmez. Ayrıca konu ile ilgili tüm detayların eğitim etkinlikleri ile öğrenilmesi mümkün olmayabilir. Bazı detaylar, işin mutfağında, yani yaparak, yaşanılarak öğrenilir. Bu yüzden eğitmenin eğitim konusu ile ilgili tecrübesinin de olması eğitimin uygulamaya yönelik olmasını sağlar.

Eğer sırf teorik bilgiye ihtiyaç varsa, eğitmenin o alandaki tecrübesi aranmayabilir. Ancak eğitimin uygulamaya yönelik olması isteniyorsa eğitimcinin o alandaki tecrübesinin olmasına dikkat edilmelidir.

b.    Eğitim konusundaki eğitim tecrübesi

Eğitimcinin alan tecrübesinin yanında, o konudaki eğitim tecrübesi de önemlidir. Eğitimci o konuda daha önce hangi kurumlara, hangi profildeki katılımcılara eğitim vermiştir ? Bu noktada eğitimcinin referansları devreye girmektedir. Bu husus özgeçmişten görülebileceği gibi, referans araştırmaları ile de teyit edilebilir.

Burada dikkat edilecek husus, bazen açık eğitimlere katılan kişilerin firmalarının kurumsal referans olarak sunulmasıdır. Referansların, kurumsal mı, yoksa açık eğitime katılan kişilere mi olduğu sorgulanmalıdır. Aslında ister kurumsal, ister açık eğitim olsun, eğitimcinin o konuda verdiği eğitime katılan kişilerden referans alınabilir. Burada etik olmayan husus, açık eğitim katılımcılarının kurumsal referans olarak sunulmasıdır.

3.     Eğitmenin sunum becerileri  ve interaktifliği :

Eğitimcinin bilgi birikimi ve tecrübesi, onun potansiyelidir. Önemli olan bu potansiyelin eğitim etkinliği sırasında açığa çıkarılması, yani bu potansiyelin davranışa dönüşebilmesidir. Bu da eğitmenin sunum becerilerini ve katılımcıları eğitimin içerisine çekerek öğrenmeyi gerçekleştirebilmesi anlamına gelmektedir. Bu noktada sorgulanabilecek bir çok husus vardır :

·         Eğitmen konuları katılımcıların profiline uygun bir dille, açık ve anlaşılır olarak anlatabiliyor mu, bilgi ve tecrübesini kolaylıkla aktarabiliyor mu?

·         Eğitmen konu içindeki temel noktaları vurgulayabiliyor mu?

·        Eğitmen uygulamaya yönelik çalışmalar yapıyor mu, örnekler verebiliyor mu?

·         Eğitmen eğitim boyunca katılımcılarla etkin iletişim ve empati kurabiliyor mu? Aktif katılımı ve soru sormayı teşvik ediyor mu? Katılımcıların görüş ve önerilerini alıyor mu?

·         Katılımcıların sorularına tatmin edici cevaplar verebiliyor mu?

·         Eğitim sırasında ortaya çıkan zor durum ve kişilerle baş edebiliyor mu?

·         Eğitmen, eğitim donanım ve materyallerini eğitim hedeflerinin gerçekleştirilmesi için etkin olarak kullanabiliyor mu?

·         Eğitmen, her bir alt konu başlığına yeterli süreyi ayırıyor mu? Zamanı etkin olarak kullanabiliyor mu?

·         Eğitmenin coşkusu ve enerjisi yüksek mi, eğitim boyunca katılımcıların ilgisini ve moralini yüksek tutabiliyor mu? (2)

Aslında yukarıdaki sorular, birçok eğitim değerlendirme formunun gözden geçirilmesiyle uyarlanmış olup bunları artırmak mümkündür. Bu soruların cevapları eğitimcinin özgeçmişi üzerinde görülemez, ancak eğitim gerçekleştikten sonra alınabilir. Eğitimcinin referans araştırması bu yüzden önem taşımaktadır.

Eğitimcinin niteliklerinin araştırılması için birçok yöntem vardır. Bu yöntemler en az etkin olanından başlamak üzere aşağıda belirtilmiştir:

·         Özgeçmiş incelemesi : Eğitimcinin niteliklerinin özgeçmiş üzerinden sorgulanmasıdır. Eğitmenin eğitimi ve tecrübesi hakkında genel bir izlenim edinilebilir. Diğer yöntemler için zaman yoksa en azından eğitmenin özgeçmişi üzerinden bir değerlendirme yapılmalıdır.

·         Kaynak araştırma : Eğitmenin varsa kitap / makaleleri üzerinden yapılan araştırmadır. Bu araştırma ile eğitmenin bilgi birikimi hakkında bir izlenim elde edilebilir.

·        Referans araştırması : Eğitmenin ilgili eğitimini almış kurum veya açık eğitimine katılmış kişilerden, eğitmenin bilgi, tecrübe ve eğitim performansı hakkında bilgi alınmasıdır. Bu yöntem eğitmen hakkında diğer yöntemlere nazaran daha detaylı bilgi edinilmesini sağlayabilir. Ancak referans araştırması için başvurulan kurum/ kişilerin eğitim beklentileri farklı olabileceğinden yapılan değerlendirmelerin subjektif olabileceği gözden kaçırılmamalıdır.

·        Tanıtım sunumu : Eğitmenden, eğitimin amacı, hedefleri, yöntemi, içeriği vb konular hakkında sunum alınarak mülakat yapılmasıdır. Böylece hem eğitimin içeriği, hem de eğitimcinin sunum tarzı hakkında bilgi edinilmiş olur. Bu yöntem yukarıda belirtilenlere nazaran çok daha etkindir, ancak ilgili eğitim konusuna ilişkin performansı hakkında bilgi edinilemez. 

·         Örnek sunum : Eğitmenin ilgili eğitimin bir bölümünü sunmasıdır. Böylece eğitmenin nitelikleri ve eğitimle ilgili performansı hakkında oldukça gerçekçi bir fikir edinilmiş olur. Bundan önce bir de tanıtım sunumu yapılmışsa bu yöntemin etkinliği daha da artar.

·         Açık eğitime katılım : Kurumsal eğitim almadan önce, eğitim talep eden bölüm ve/veya eğitim bölümünden bir kişinin, varsa eğitmenin ilgili konudaki açık eğitimine katılmasıdır. Böylece hem eğitim, hem de eğitmen hakkında tam bir fikre sahip olunabilir. Diğerlerine nazaran daha uzun süre almasına ve daha pahalı olmasına rağmen, özellikle birden fazla gruba aldırılacak eğitimlerde oldukça etkin bir yöntemdir.

------------------

DİPNOTLAR

(1)   Nitekim benzer durum danışmanlık hizmetlerinde de geçerlidir. AB projelerinde danışmanlık teklifi değerlendirilirken, teknik değerlendirmede ağırlık, kilit uzmanların (key experts) niteliklerine verilir ve bu yüzden kilit uzmanların eğitim ve deneyimleri ön planda tutulur.

(2)   Eğitimcileri değerlendirirken katılımcılar için eğitimde kazandıkları bilgiler kadar eğitimde hoş vakit geçirmeleri de önem kazanmıştır. Bu durum eğitim değerlendirme formlarına da yansır. Bunu bilen eğitmenler de katılımcıların eğitimden keyif almaları için “show” yönü daha ağırlıklı eğitimler verir. Ancak burada önemli bir noktayı gözden kaçırmamak gerekir. Eğitimden keyif almak adına içerikten ve eğitim hedeflerinden feragat edilmemelidir. Son yılarda eğitimlerin “show” yönü o kadar abartılmıştır ki, katılımcılar eğitimden büyük keyif almakta, ancak ertesi gün işyerine dönüldüğünde “ben ne öğrendim” diye sorgulandığında geriye çok fazla bir şeyin kalmadığının farkına varılmaktadır. Böyle bir durumda katılımcılara önerimiz, doğrudan “stand-up” gösterilerine katılırlarsa hem çok daha az para harcayacakları, hem de daha çok eğlenecekleri şeklindedir. Bu yüzden eğitim ve eğitimci değerlendirmesinin sadece eğitim sonundaki eğitim değerlendirme formları ile yapılmaması, özellikle eğitimin işe yansıtılmasını da içeren diğer değerlendirme yöntemlerine de başvurularak yapılması gerekir.

Not : Bu makale aşağıda belirtilen üç makalenin devamıdır. Önceki makalelerin okunmasında yarar vardır.

  1. Eğitim seçiminde temel kriterler
  1. Eğitim içeriğinin değerlendirilmesi
  1. Eğitim firmasının değerlendirilmesi

KROKİ

  

İLETİŞİM

Şemsettin Günaltay cad. No:87 / 11 Suadiye/İSTANBUL 

  • Tel: 0216 380 02 97
  • Email: Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir.
  • Web: www.mcozden.com